domingo, 5 de mayo de 2013

FITXA TEKNIKOA: ARTOA


                 
IZENA:  Artoa

FAMILIA: Graminoen familiako landare da.

MOTA: Hainbat barietate dago eta erabilerak ere ezberdinak, haien artean: Arto goxoa: normalean entsaladetan erabiltzen dena; Artoa hirina egiteko: almidoi biguna dauka, egokia zeliakoentzat; Pop corn: palomitak egiteko artoa.

JATORRIA: Erdialdeko Ameriketan landatu zen lehen aldiz.

LABORANTZA: Haziarengatik landatzen da. Ereintza aldia apirila eta maiatza bitartean da. Soroan zehar lerro zuzenak egiten dira eta lerroan zehar gune batzuetan, haziak botatzen dira, hazi batetik bestera 1 m-ko luzera utziz; gune batean 2-3 hazi bota. Abuztu-iraila inguruko helduta dago.

GAIXOTASUNAK  ETA   PLAGAK: bare grisa eta beltzak. Hegaztiak ere etsai ditu: Bele beltzek, mikek eta belatxikiek kalte handiak egiten dizkiote, haziak jaten dituztelako. Hegazti hauen kontrako borroka metodoak: soinuak egiten dituen sistemak edo harrapari siluetek uxatu egiten dituzte. Oreina, adarzabala eta basurdeaK artosoroak inbaditu ditzatela jaterakoan, zapaldu eta suntsitu egiten dituzte. Karraskariek ere kalteak eragin dizkiote.

PROPIETATEAK:
·       Karbono hidrato asko ditu,oso ona ume eta kirolarientzat.
·       Magnesio ere badu.
·       Zeliakoek bere irina jan ahal dute.
·       Fibra asko du, honek digestio prozesua  errezten du eta kolesterola gutxitzen du.
·       Betakaroteno antioxidantea du,oso ona minbizia ekiditzeko.
·       Vitamina B taldekoak, nerbio sistemarako onak.
·       Odolaren azukre kantitatearen kontrolatzailea da.

ERREZETA: BABAK ARROZAREKIN

BABAK ARROZAREKIN

 




OSAGAIAK (4 lagunentzat):

  • Kilo bat baba  
  • Kipula bat 
  • Tomate bat
  • 200 gramo arroz
  • Oliba olioa
  • Gatza


EGITEKO ERA:


  • Kipula txikitu eta oliotan gorritu.
  • Bota tomatea, azala kenduta, txiki-txiki eginda eta babak. Hau eduki egiten 10 bat minutuan.
  • Gero bota arroza eta gatza, eta nahastau.
  • Bota litro bete ur (gutxi gorabehera) eta 30 minutuan irakin dezala.
  • Eduki bost bat minutuan tapatuta.


…ETA ON EGIN !!!!

FITXA TEKNIKOA: BABAK


IZENA: Babak




FAMILIA: Lekaduna.


MOTAK: Baba beltza, zuria eta gorria, zaldi-baba eta etxe-baba dira ezagunenak Euskal Herrian. Hala ere, munduan baba mota ezberdin asko topatu ahal ditugu ereiten den zonaldearen arabera.


JATORRIA: Asiatik dator, mediterranear aldetik alegia.


LABORANTZA: Bere laborantza erreza da. Klima hotza eta sikua nahiago du. Buztin-lurrak eta  ondo drainatuak gustukoak ditu.  Oso landare emankorrak dira. Hotza nahiko ondo jasaten du, beroa, aldiz, ez. Landareen artean 20 cm inguru egon behar dira. 6 cm-ko sakoneran ereiten dira.


GAIXOTASUNAK ETA PLAGAK: Gaixotasun gehienak onddoak eragiten dituzte, eta landarearen atal guztiak kaltetzen dituzte: sustraiak, zurtoinak, hostoak eta lore eta fruituak.

Izurrite ezberdinek eragiten diote; hazien eulia eta landare zorriak gehien kaltetzen dituztenak dira. 


PROPIETATEAK: Babek medikuntzarako eta elikadurarako hainbat ezaugarri dituzte. Medikuntzan; diuretikoa, erreumaren kontrakoa, kolesterola eta alzheimerra tratatzeko, besteak beste. Elikaduran; proteina eta kaloriadunak dira.

ERREZETA: ENTSALADA LETXUGAREKIN




OSAGAIAK: (4 lagunentzat)

·       Letxuga
·       Patata egosiak (laguneko bana)
·       2 arrautza egosi
·       Aguakate erdia
·       Gatza
·       Oliba olioa
·       Ozpina

EGITEKO ERA:

1.   Garbitu letxuga eta, ura kenduta, jarri erretilu batean zabalduta.

2. Hartu arrautza egosiak, eta banandu gorringo eta zuringoak. Zuringoak zati txikitan txikitu. Gorringoak, berriz, geroko gorde.

3.  Zuringoa nahiz patata egosi txikitua letxugaren gainean jarri. Aguakate xerrak ere bai.

4. Gatza, olioa eta ozpina gaineratu.

5. Amaitzeko pure-egitekoaren laguntzaz arrautza gorringoak birrinduta gainetik jarri. Ukitu polita emango dio.


… ETA ON EGIN !!!

FITXA TEKNIKOA: LETXUGA



IZENA: Letxuga edo uraza.

FAMILIA: Laktuka sativa  familiakoa da.


MOTAK: 1000 mota baino gehiago existitu omen dira planetan.
Haien artean ezagunenak:  Izeberg,  kukuluak, erromatarra, hosto kiribilduta , haritz hostoena, batabia…


JATORRIA: Letxugaren jatorria, biologo batzuen ustez, Indiakoa da. Orain dela 2500 urte jada, erein egiten zen.


LABORANTZA: Urtarorik hoberena bere landaketarako udaberria da. Gaur egun, negutegiei esker urtean zehar jan dezakegu. Landare hau zoru ezberdinetan erein ahal da. Landareen arteko distantzia 30 cm-koa izan behar da. Letxugari ez zaio komeni lurzoruan nitrogeno gehiegi izatea.


GAIXOTASUNAK ETA IZURRITEAK: Plagen artean aipagarrienak landare zorriak eta barraskilo  eta bareak dira. Bero handiekin hostoak erre egiten zaizkio.


PROPIETATEAK: Lasaitzeko eta ondo lo egiteko oso landare baliotsua da. Propietate diuretikoak dituenez, gernu infekzioak tratatzeko lagungarria da ere.

Ur kantitate handia du, karbono hidrato, proteina eta koipe, aldiz, gutxi. Horregatik, kaloria gutxiko jakia da. Letxuga oso aberatsa da. Betakaroteno, A, C eta E bitaminetan. Potasio eta magnesio asko baditu ere.

ERREZETA: BABARRUNAK, AZA ETA GUZTI


OSAGAIAK (6 lagunentzat)

-1 kg. babarrun.
- Txorizo zati batzuk.
- Tipula bat.
- 4 koilarakada oliba olio.
- 4 baratxuri atal.
- 2 odoloste.
- Aza erdia.
- Pipermin berdeak.
- Gatza


EGITEKO ERA:

1. Ur hotzaz betetako lapiko batean, indabak, 2 koilarakada olio eta xehatutako tipula erdia eta bi baratxuri atal jartzen dira; su gutxiko egosketan mantenduz.


2. Egozten doan bitartean, ur hotza botatzen zaio, indabak samurtzen eta salda loditzen den arte. 


3. Geratzen zaizkigun baratxuri eta tipula erdiarekin, olio-erreia bat egiten dugu.


4. Indabak egosten diren bitartean, aurrez xehatutako aza egosten jartzen dugu eta egosketaren erdialdean odolosteak eta txorizoa gaineratzen dizkiogu. Egosita dagoenean xukatu eta oliba olioarekin egindako olio-erreia eransten diogu.


…ETA ON EGIN !!!!






FITXA TEKNIKOA: AZA



IZENA: Aza


FAMILIA: Brassicaceae.

MOTA: Aza mota asko dago, izan ere, buru-aza da hemen duguna. Baina brokolia, errefau-aza, aza-kizkurtua, azalorea, … aza motak dira ere.

JATORRIA: Europako hegoaldeko eta mendebaldeko kostaldeetakoa den landarea da. Greziarrek eta erromatarrek landatzen zutela badakigu (lorategietako landare gisa), baina lehenago ere landatzen zela pentsatu behar dugu.

LABORANTZA: Martxoan edo apirilean ereiten da eta neguan batu. Haziak lisoak eta marroi kolorekoak dira. Biurteko landarea da. Hosto luzeen erroseta sendoa eratzen du lehen urtean, hosto haragitsuak eta lodiagoak sortzen ditu, batez ere, bere jatorrizko ingurune zailera moldatu behar izan duelako ura eta elikagaiak hostoetan metatuz. Bigarren urtean 2m altu den buruxka loredun bat eratzen du, lore hori txiki ugari sortuz.

GAIXOTASUNAK  ETA   PLAGAK: Euli izurritea izaten du eta larbak.

PROPIETATEAK: C bitamina, azido fosforikoa eta olioak eta sufre organikoa ditu. Orri berdeak dituzten landareek minbizia izateko arriskua eta bihotzeko gaixotasunak gutxitzen dituzte. Errepoloa bizitza luzatzen du eta estresa gutxitzen du. Katarroen kontrarako eragina du eta orbaintzaile ona da. Hipotiroidismo edo bozio-arazoak izateko joera dutenek ez lituzkete azaren familiako janariak gordinik jan behar.